Zeggenschap in wijk, buurt en dorp en de partijprogramma's

Met de verkiezingen in zicht vond ik het wel boeiend om eens te zien wat in diverse partijprogramma's staat over de zeggenschap van bewoners in hun eigen wijk, buurt of dorp. Hieronder volgt een overzicht van de gedachten over dit onderwerp van de politieke partijen die op dit moment volgens de meest recente peiling van Maurice de Hond in het parlement zouden komen.

VVD

“We moedigen de ontwikkeling van initiatieven als buurtapps, wijkpreventieteams en burgerfora aan. Met buurtinformatienetwerken die zij zelf oprichten, kunnen de bewoners de politie helpen inbrekers op te pakken en inbraken te voorkomen. Inwoners kunnen ook samen met de gemeente verloedering in de buurt aanpakken zodat het veiligheidsgevoel toeneemt. We willen dan ook dat politie en gemeenten de buurtinformatienetwerken ondersteunen.”

“Gemeenten moeten sterk genoeg zijn om hun extra taken goed uit te voeren. Het is goed als ze daarvoor naar zichzelf kijken en als dat nodig is fuseren met andere gemeenten. De provincie stimuleert die gesprekken en grijpt in als gemeenten daar geen werk van maken. Vaak maken we ons zorgen of het dorpsgevoel of de stadse trots bij een fusie niet verdwijnt in het grote geheel.

Daarom willen wij dat er bij een fusie aandacht is voor de gemeenschappen in een gemeente.“

PvdA

“...Hierdoor zorgen we voor een eerlijke verdeling van groen en water over de stad en geven we mensen de ruimte voor initiatieven door hen buurtrechten te geven om hun eigen leefomgeving naar eigen inzicht te vergroenen en te verblauwen.

Wij zien verheffing, ontplooiing, emancipatie, zeggenschap en zelforganisatie van burgers als een doorlopende opgave. In het verleden hebben sociaaldemocraten gestreden voor onderwijs en cultuur voor iedereen, voor medezeggenschap en de ondernemingsraad, voor ‘De weg naar vrijheid’, ‘Een leven lang leren’, ‘Baas in eigen buik’ en ‘Bouwen voor de buurt’. Steeds is het uitgangspunt de kracht en de wil van mensen om invloed uit te oefenen op hun eigen leven, en steeds willen wij dat zij daarbij steun krijgen vanuit de politiek en de overheid.

SP

“Buurtbewoners krijgen meer zeggenschap over de inrichting van en de voorzieningen in hun buurt, zij weten het beste waar wel of geen behoefte aan is".

CDA

“Een sterke samenleving is gebouwd op saamhorigheid en gedeelde verantwoordelijkheid en geeft mensen directe invloed op hun eigen leefomgeving. De overheid is bovenal dienstbaar aan burgers, bedrijven en organisaties.

Wij willen de representatieve democratie versterken door die aan te vullen en te verbinden met de grote diversiteit aan vormen van betrokkenheid van inwoners bij hun straat, buurt, wijk en gemeente. Politiek vindt niet alleen meer in het stadhuis plaats. In gemeenten zien we nieuwe vormen van verbindingen ontstaan. Mensen wachten niet meer op wat er uit de raadzaal komt, maar nemen zelf het initiatief voor betere voorzieningen en een veiliger 'buurt. De ruil- en deeleconomie groeit, co-financiering en crowdfunding nemen toe. Wij steunen zulke maatschappelijke initiatieven en geven deze ontwikkelingen ruim baan en halen waar nodig hindernissen weg. Gemeenten moeten de mogelijkheid krijgen om met hun bewoners te experimenteren met nieuwe democratievormen.”

D66

“Er moet volop geëxperimenteerd worden met democratische vernieuwing in de breedste zin. Waar regels in de weg zitten, moeten we deze (tijdelijk) afschaffen. Het uitdaagrecht (Right to Challenge) en andere buurtrechten, mogelijkheden voor burgerbegrotingen zoals bijvoorbeeld in Breda gebeurt en lokale experimenten waar met loting wordt gewerkt, krijgen onze steun.”

ChristenUnie

“De ChristenUnie staat op het standpunt dat de overheid de verantwoordelijkheid voor de publieke samenleving niet alleen kan dragen. Het publieke belang is ook de verantwoordelijkheid van de burger. Wanneer het bestuur de burger meer zeggenschap geeft en de overheid functioneert als een betrouwbare partner, die naast de burger staat kan het vertrouwen in de overheid weer groeien."

Groenlinks

"Buurtrechten (recht om te bieden, uit te dagen en te plannen) waarmee burgers hun zeggenschap vergroten worden wettelijk verankerd."

Partij voor de dieren

"Buurtverenigingen krijgen een doorslaggevende stem bij besluiten over wat er gedaan moet worden met leegstaande gebouwen of gemeenschappelijke gebouwen in hun buurt."

DENK

"Denkend aan Nederland wil ik een leefbare samenleving waarin Pieter en Shirley prettig naast elkaar wonen. Een samenleving waarin wijkbewoners weer inspraak en zeggenschap krijgen en waar wordt geïnvesteerd in de wijk.

DENK vindt dat grotere inspraak van bewoners bij het organiseren van de woonomgeving de binding met de wijk vergroot en zorgt voor meer controle op corporatiebestuurders. DENK is daarom Vóór een wettelijk instemmingsrecht voor huurders bij verkoopplannen van corporaties."

PVV, SGP, 50-Plus, VNL en Forum voor Democratie hebben geen gedachten over dit onderwerp in hun verkiezingsprogrammas opgenomen. Wel wordt bij enkele van deze partijen gepleit voor referenda. Zie verder voor alle verkiezingsprogrammas https://deverkiezingswijzer.nl/

Conclusie

Wat mij opvalt aan dit overzicht is dat veel partijen toch wel iets willen met meer zeggenschap voor bewoners van wijken, buurten en dorpen. Bij sommigen is dat een algemeen uitgangspunt (PvdA, SP, Groenlinks), bij anderen gaat het meer concreet over een onderwerp zoals het wonen en de bebouwing (Denk en PvdD. Bij VVD en CDA staat het ondersteunen van initiatieven van bewoners centraal, waarbij de VVD vooral veiligheid in gedachten heeft en het CDA meer de nadruk legt de voorzieningen. Bij deze partijen moet dat ook in het licht gezien worden van de “participatie-maatschappij” waarin taken van de overheid aan de “zelfredzaamheid” van bewoners worden overgelaten.

Interessant is verder ook de aandacht van met name D66 en Groenlinks voor buurtrechten en experimenten met democratie, zoals de “Right to Challenge”, het recht om uit te dagen, waarbij een groep (georganiseerde) bewoners taken van gemeenten kan overnemen als zij denkt dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan.  Inmiddels zijn diverse gemeenten hiermee bezig of hebben het al geimplementeerd. Voor wijk- buurt en dorpsorganisaties kan dit in de komende jaren een interessant perspectief opleveren voor de organisatie van voorzieningen op het gebied van zorg en welzijn en het beheer van de openbare ruimte.

Opvallend is verder dat geen van de partijen concrete plannen heeft voor een structurele versterking van wijk, buurt en dorpsorganisaties als tegenwicht van de gemeenten die door fusies steeds groter worden en daarmee ook steeds verder van bewoners af komen te staan. De VVD noemt deze gemeentelijke fusies wel als een mogelijk probleem voor de identiteit van dorpen en steden, maar biedt daar verder geen structurele oplossing voor.

Misschien is het vanuit dit oogpunt toch boeiend om weer eens te kijken naar de geschiedenis, met name naar de buurschappen die tot de opkomt van de gemeenten aan begin van de 18e eeuw een grote rol speelden in het lokale bestuur. Op de Veluwe waren er diverse van dit soort buurschappen. Zo had het buurschap Ede-Veldhuizen een buurrichter (een voorzitter), een buurschrijver (een secretaris) die het buurtboek bij hield, een scheuter (een veldwachter) die de overtreders van de buurtwetten bekeurde en een klepperman (een nachtwaker). Bekeuringen mocht de buurt zelf innen. Besluiten werden genomen op de jaarlijkse Buurspraak. Hier werd gesproken over de buurtwegen, de waterafvoer en de wildwal. Tot 1804 werden besluiten met eenparigheid van stemmen aangenomen, daarna met meerderheid van stemmen, behalve als het om grondverkoop ging.

Ook de huidige buurten en dorpen zouden heel goed taken van de gemeente over kunnen nemen op het gebied van handhaving, inrichting en onderhoud van de openbare ruimte en activiteiten en voorzieningen op het gebied van zorg en welzijn. Een jaarlijkse buurtvergadering zou daar goed in passen, aangevuld met peilingen (al of niet via internet) over concrete en meer ingrijpende voorstellen.

Een goed begin zou al zijn als de gemeenten bewonersorganisaties als serieuze partner in het ontwikkeling en beheer van de buurt en dorp zouden zien. Uitgaande van mijn eigen ervaring als actief lid van mijn buurtcomité gebeurt het nog al te vaak dat de gemeente activiteiten in een buurt onderneemt zonder voldoende samenspraak met de bestaande bewonersorganisaties.